Ana sayfa » Linux’ta Dosya İzinleri
Linux

Linux’ta Dosya İzinleri

Linux Dosya İzinleri

Linux kullanımına dair ele aldığım yazı dizisinde daha önceden, linux dosya yapısı ve linux’de nasıl dosya araması yapılacağından bahsetmiştim. Bir linux kullanıcısı için bu iki konu kadar önemli olan bir diğer konu ise linux dosya izinleri konusudur. Eğer bir kullanıcı linux’ta dosya izinlerini değiştirmeyi bilmiyorsa, belli bir süre sonra elinin kolunun bağlanacağı gerçeği göz ardı edilemez. Ama merak etmeyin bu yazının sonunda Linux’ta dosya izinleri nedir? Bir kullanıcıya dosya okuma, yazma, değiştirme izinleri veya izni nasıl verilir? Gibi sorularınıza çok rahat bir şekilde cevap verebileceksiniz.

Linux veya windows kullanırken bir dosya ile ilgili işlem yapmaya çalıştığınızda “Yeterli yetkiniz yok!” , “lütfen yönetici olarak çalıştırın!” , “Dosya çalıştırma yetkiniz yok!” gibi uyarılarla mutlaka karşılaşmıssınızdır. İşte bu tarz uyarılar o dosya üzerinde yeteri kadar yetkiye sahip olmadığınızdan ötürü kaynaklanmaktadır. Bu durumda kendimizi yetkilendirmemiz gerekiyor. Bu işleme geçmeden önce bazı temel bilgilerden bahsetmek lazım. Bu bağlamda aşağıdaki ekran çıktısını dikkatle inceleyelim.

linux dosya izinleri

İlk olarak cd komutunu kullanarak aircrack-ng programının kaynak dosyalarının bulunduğu klasörün içine girdik. Bundan sonra bu klasörün içindeki dosyalar ile ilgili detaylı bilgi edinmek için “ls -al” komutunu kullandık. Bu işlemlerden sonra karşımıza bu şekilde bir çıktı gelecek. Hemen bu çıktı ile ilgili nelere dikkat edeceğimizi açıklayalım.

Kırmızı ile belirttiğim kısım bize dosyanın yapısı ile ilgili bilgiler veriyor. Eğer “” işareti ile başlıyorsa bu bir dosyadır, eğer “d” ile başlıyorsa bu bir dizindir anlamını çıkartmamız gerekiyor. Mesela burada examples bir dizin ve içinde farklı dosyaları barındırıyor. Diğerleri ise birer dosya, kimisi sıkıştırılmış .gz uzantılı kimisi bir .text dosyası kimisi ise .debian uzantılı. Evet ilk farkı öğrendik. Şimdi bu ilk karakterden sonra gelen “rwx” komutlarını inceleyelim. Copyright adlı dosyayı incelediğimizde rw-r–r– şeklinde bir yapı görüyoruz. Şuan için size bir anlam ifade etmeyebilir. Ama burada sistemde bulunan o anki kullanıcı için okuma ve yazma(read and write), grup için sadece okuma(read), diğer tüm kullanıcılar için sadece okuma(read) yetkisi bulunuyor. Aşağıdaki çıktıdan da anlaşılacağı üzere rw-r–r– adlı çıktı 3 bölümden oluşmaktadır.

linux dosya izni

Sırasıyla ilk 3 karakterlik bölüm o anki kullanıcı ile ilgili yetkileri gösterir. İkinci 3 karakterlik bölüm o sistemdeki grupların yetkilerini gösterir. Son 3 karakterlik bölüm ise o sistemdeki diğer tüm kullanıcıların yetkilierini belirtir. Yukarıda da açıkladığım gibi 3 adet yetki tipi bulunmaktadır. Bunların uzun halleri read(okuma),write(yazma),execute(çalıştırma) kısaltılmış halleri rwx’dır. İşte bu yetkileri chmod adlı komutumuz ile değiştirebiliriz. Chmod adlı komutuzla ilgili örneklere başlamadan önce bu yetkilerin rakamsal şekilde ifade edilmesinden bahsedelim. Çünkü chmod komutu bu yetkilerin rakamsal ifadeleri ile çalışmaktadır.

Linux’ta Harfler İle Dosya İzinleri

Rakamsal olarak;

r = 4

w = 2

x = 1 olarak temsil edilir.

Çıktımızı incelediğimiz zaman ilk üçlü 4+2+0(rw-) = 6 olarak temsil edilebilir. Eğer o anki kullanıcıya çalıştırma yani x yetkiside verilmiş olsaydı 4+2+1(rwx) = 7 olarak temsil edilecekti. İkinci 3 lü ise 4+0+0(r–) = 4 olarak temsil edilebilebilir. Aynı şekilde son 3 lü ise 4+0+0(r–) = 4 olarak temsil edilebilir. Sonuç olarak;

rw-r–r– = 644 olarak temsil edilebilir. İnternetten bulmuş olduğum aşağıdaki görsel, anlattığım olayın şematize edilmiş hali. Umarım anlamızda faydalı olur.

linux dosya izinleri

İlk olarak yapacağımız işlem o anki kullanıcıya yani kendimize copyright dosyasını çalıştırabilme(execute) yani x yetkisi verelim. Bunu yapmak için chmod 744 copyright komutunu yazmanız yeterli. Yani ben burda dedim ki; 4+2+1, 4+0+0, 4+0+0 yetkisini copyright dosyası üzerinde uygula. Aşağıdaki çıktıdan farkı görebilirsiniz.

linux dosya izinleri

Görüldüğü üzere kendimize x yetkisini yani execute yetkisini yani çalıştırma yetkisini verdik ve çıktımız rw-’dan rwx olarak değişti. Şimdi de kendimize ve gruplara sadece okuma(write) yetkisi verelim. Diğer tüm kullanıcılara ise rwx yetkisi yani tüm yetkileri verelim. Bunun için chmod 227 copyright yazmamız yeterli. Aşağıdaki çıktıyı dikkatle inceleyelim.

linux-dosya-izinleri-4

Linux dosya izinleri bağlamında bu yöntemim anlaşıldığını ümit ediyorum. Kendiniz daha farklı kombinasyonlar deniyerek konuyu daha iyi anlayabilirsiniz. Mesela chmod 115 copyright komutunu kendiniz yazın ve çıktısını inceleyin. Bu gösterdiğim yöntem için en baba ve en çok kullanılan yöntem diyebiliriz. Bunun yanında “UGO” adı verilen alternatif bir yöntem mevcut. İsterseniz vakit kaybetmeden hemen UGO’dan da bahsedelim.

Linux’ta UGO İle Dosya İzinleri

Linux dosya izinleri konusuna bir başka yöntem olan UGO ile devam ediyoruz. UGO’nun açılımı User, Group, Other olarak belirtilebilir. Bu belirtilen kısımlara yetki verip almak için “+” ve “-” operatörleri kullanılır. Mesela o anki kullanıcıya yani kendimize yani ilk 3’lü kısma çalıştırma yetkisi vermek istersek chmod u+x copyright komutunu kullanmamız yeterli olacaktır. Aynı zamadan other yani diğer kullanıcılara da sadece okuma yetkisi verip diğer yetkilerini almak için chmod o+r,o-x,o-w copyright komutunu kullanabiliriz. Grup kısmı ise aynen kalsın. Bu komutları uyguladıktan sonra aşağıdaki çıktıyı dikkatle inceleyelim.

linuxta dosya izinleri

Bu son örnek ile birlikte Linux dosya izinleri konumuzu bitiriyoruz. Evet özetle Linux’ta bir dosya üzerinde yetkilendirme işlemleri bu iki yöntem ile yapılmaktadır. Kendiniz de farklı kombinasyonlar deniyerek Linux’ta dosya izinleri konusunda bugün gösterdiğim yöntemleri daha iyi kavrayabilirsiniz. Bir sonraki yazımda görüşmek üzere.

Yazar Hakkında

Hakan İlbiz

Siber güvenlik, linux, programlama ve network gibi bilgisayar bilimlerini kapsayan alanlarda yaptığı çalışmalardan edindiği tecrübeleri, kurucusu olduğu kodputer.com adlı web sitesinde okurlarına sunan ve bundan büyük bir haz duyan Sakarya Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği öğrencisi.

Yorum Ekle

Yorum Yazmak İçin Tıkla